Hoe een land zichzelf achter tralies zet: woninginbraken in Suriname

woninginbrakenAlles is leeggehaald en opengebroken. Ik was geschokt van alles wat ik heb gezien. De bewoner dacht bovendien dat zijn dochter wat was overkomen thuis”. Zomaar een citaat uit een Surinaamse krant.Woninginbraak. Het lijkt wel alsof het voor iedere huizenbezitter een kwestie van tijd is voor het gebeurt. Honden vergiftigd, ramen, dak of deur geforceerd en het huis een troosteloze puinhoop. De bewoners achtergebleven in spanning, angst, woede en soms periodes van slapeloosheid. Kostbare bezittingen zijn gestolen met een grote kans op herhaling in huis of in de wijk.

Wat maakt een inbreker

Waarom zou je aan een inbrekerscarrière beginnen? Het antwoord is eenvoudig: omdat het voor veel personen financieel loont. De afwegingen om het in ieder geval te proberen, worden veelal beïnvloed door sociale- en situationele omstandigheden. Ofwel: in welke sociaal-economische omstandigheden bevind je je, met wat voor soort mensen ga je om (gedragsnormen) en verwacht je dat een inbraak per saldo genoeg oplevert, of niet?

Gelet op de inbraakgolf die het land teistert, is het evident dat de lichten op groen staan voor beide categorieën van omstandigheden.

Bij de sociale omstandigheden kun je denken aan factoren zoals het opleidingsniveau, de mate waarin er voldoende werkgelegenheid is, de aanwezigheid van voorbeeldfiguren in de omgeving van de potentiële daders en de verdeling van de welvaart in het land.

Voor wat de situationele omstandigheden betreft, gaat het om de verwachte pakkans bij het plegen van het delict, de verwachte waarde van de buit en de inspanningen die men moet plegen om bij de buit te komen. De bekendheid en nabijheid van de inbreker met de buurt bevorderen eveneens de kans op inbraak.

Surinaamse focus

Tot nu toe zetten overheid en burgers vooral in op de situationele omstandigheden, met name op het vergroten van de pakkans. Zo houdt de politie acties met afschrikwekkende namen als Faya Blo (hete adem) en Tigri Barba (baardharen van de jaguar). De eerste is reactief van aard: snelle respons bij melding van een misdrijf, de tweede preventief: spontane wegcontroles van voertuigen, bestuurders en passagiers. Burgers proberen via het instellen van buurtwachten en installatie van alarmsystemen gekoppeld aan meldkamers zowel de pakkans als de benodigde inspanningen om succesvol te kunnen inbreken, te verhogen.

Het is meer dan aannemelijk dat het aantal woninginbraken nog groter zou zijn, als burgers en politie niet zouden doen wat ze nu al doen. Maar het is niet voldoende. Daar zijn alle Surinamers het over eens, ongeacht ras, geloof of politieke overtuiging. Zoals de politiechef het zelf zegt: “naar mijn mening blijven de inbraken relatief hoog, zeker voor de Surinaamse samenleving”. Dagelijkse krantenberichten en de ervaringen van slachtoffers spreken  boekdelen.

 De grenzen komen in zicht

Er is realistisch bekeken niet veel ruimte meer over om de pakkans nog meer te vergroten, of de bestaande huizen nog meer te ‘verharden’ tegen inbraak. De politie kan immers niet voor elke woning posten en er zijn grenzen aan de mate waarin je je huis tot een fort kunt verbouwen. Grenzen aan zowel het geld dat je kunt besteden aan je beveiliging en het gederfd woongenot. Vrijwel niemand woont voor zijn plezier in een potdicht fort.

De  winst die nog te behalen is voor wat de situationele factoren betreft, kost gek genoeg weinig geld, maar heeft eerder te maken met de huidige levensstijl in Suriname.

Tegenwoordig is iedereen die niet meer op school zit of gepensioneerd is, van huis om te proberen geld te verdienen. Of het voldoende oplevert of niet, dat terzijde. Woonbuurten zijn daarom een stuk onbewoonder en anoniemer geworden. Tel daarbij op het gebrek aan ruimtelijke planning in Suriname en je hebt in alle woonwijken een bonte verzameling bedrijfspanden en supermarkten, waar het een komen en gaan is van personen die niet in de directe omgeving wonen.

Het feit dat bewoners het liefst altijd de airco aandoen en ramen dichthouden wanneer ze thuis zijn en bovendien stenen muren om hun huis heen bouwen die het zicht ontnemen, draagt verder aan de anonimiteit toe. Er is sprake van steeds minder sociale controle en natuurlijke surveillance van buurtbewoners binnen de eigen wijk.

Buitenlandse ervaring

Ook in het buitenland is gebleken dat inbrekers profiteren van uithuizige bewoners en gebrek aan sociale controle: in de VS vindt 60% van de inbraken overdag plaats en in Groot-Britannië is de kans op een succesvolle inbraak overdag ook het grootst. Dan zijn immers de meeste bewoners aan het werk. Hoekwoningen en vrijstaande woningen zijn bovendien het meest kwetsbaar gebleken. In Suriname  woont bijna iedereen in een vrijstaande – dus kwetsbare – woning. Daar kun je nog tot op zekere hoogte actie op ondernemen.

In Groot-Britannië heeft de politie richtlijnen geformuleerd die bij het ontwerp van woningen en hele woonwijken in acht kunnen worden genomen, ook wel bekend als het Secured by Design – concept. Projectontwikkelaars kunnen hun bouwprojecten volgens de richtlijnen laten certificeren. Deze richtlijnen komen op het volgende neer:

  • Structuur. Voorkom conflicten tussen private en openbare ruimte. Gebruikers van openbare ruimte zoals wegen en voetpaden mogen niet vermengen met semi-openbare ruimte (speelplaatsen) of private ruimte (erven, leegstaande percelen). Geen scheiding van fiets- en voetpaden met de openbare weg; ze liggen idealiter naast elkaar en volgen een brede, rechte, goed zichtbare weg.
    Beperk daarnaast het aantal toegangswegen van en naar een woonbuurt.
  • Surveillance. Er moet altijd vrij zicht zijn vanuit woningen op openbare ruimte, zoals speelplaatsen, wegen en voetpaden. Ook voor buren op elkaars tuinen en woningen. Buurten hebben idealiter een gemengde samenstelling voor wat de levensfase van de bewoners betreft: ouderen en jongeren, alleenstaanden en gezinnen. Zo zijn er vaker bewoners thuis op alle tijdstippen van de dag. Verder zijn omheiningen aan de voorzijde niet hoger dan 1 meter, aan de zij- en achterkanten minimaal 1,80 meter, als die op de openbare ruimte uitkomen. Dit maakt toezicht van buren vanuit de straat op de voor- en zijkanten van het huis mogelijk.
  • Eigendom. Markeer duidelijk de grens tussen publieke, semi-publieke en private ruimte, zodat personen aanvoelen wanneer ze de publieke ruimte verlaten, of niet. Dit voorkomt het rondhangen van personen die er niet thuishoren en bevordert het herkennen van zulke personen. Het markeren geldt dus ook voor leegstaande percelen! Die horen immers niet tot de openbare ruimte.
  • Fysieke bescherming. Denk aan goede kwaliteit deuren, sloten, traliewerk en alarmsystemen.
  • Goede verlichting in de openbare ruimte. Beplanting is bovendien zodanig ingericht, dat er altijd zich is tussen lage struiken en boomtakken; boomtakken niet te laag en struiken niet te hoog.
  • Activiteit. Stem de hoeveelheid activiteit af op de locatie. Geen spelende kinderen en rondhangende personen op locaties die er niet voor zijn bestemd.
  • Beheer en onderhoud. Ontwerp de ruimte met onderhoud en beheer in gedachte. Onbeheerde- of slecht onderhouden ruimte bevordert criminaliteit. Denk hierbij weer aan  de leegstaande percelen.

Gelet op onderzoek vervat in de richtlijnen van Secured by Design valt in de bestaande Surinaamse situatie dus nog wat winst te behalen. Ook voor projectontwikkelaars en architecten liggen kansen voor wat het ontwerpen van nieuwe woonbuurten betreft.

Maar dat vereist (ruimtelijke) planning en het nemen van verantwoordelijkheid van individuele burger tot overheid. Bovendien ontmoedigt het wel de gelegenheidsinbraken, die volgens de Surinaamse politie met name door een hardnekkige groep drugsverslaafden worden gepleegd, maar is het de vraag of het een blijvend antwoord is op de steeds hardere georganiseerde woninginbraak.

Dit brengt ons meteen bij het volgende cluster van randvoorwaarden: de sociale omstandigheden.

Sociale randvoorwaarden bij woninginbraak

Welkom in de grote, pijnlijke, etterende, open wond van het land. Algemeen bekend is dat een land waar sprake is van een grote inkomenskloof binnen de bevolking, de ideale omstandigheden ontstaan voor criminaliteit gericht op financieel gewin. Wie deze sociale randvoorwaarden voor woninginbraak wil aanpakken, dient zich eerst af te vragen hoe het zover is gekomen.

De ‘Nederlandse Ziekte’ en de vloek van grondstoffen

Het is genoegzaam bekend dat er in Suriname al jaren sprake is van een achteruitgang in de kwaliteit van het onderwijs en van de overheidsdiensten in het algemeen. Steeds meer bedrijven zien zich genoodzaakt zelf hun personeel op te leiden, met productiviteitsverliezen tot gevolg. Bovendien is de grootste motor van ‘werkgelegenheid’ de overheid, waar teveel werknemers rondhangen voor te weinig werk en waar bovendien politieke loyaliteit telt, in plaats van competentie. Belastingen worden opgeslokt door ambtenarensalarissen en bestuurlijke corruptie is aan de orde van de dag. Genoeg daarover, het is zoals gezegd al decennia bekend. In deze ontwikkelingen is Suriname echter niet uniek.

Er lijkt eerder sprake van een verband tussen omstandigheden die internationaal ook wel bekend staan als de Dutch Disease (de Nederlandse Ziekte). Dutch Disease is de naam voor de relatie tussen stijgende inkomsten uit de delfstoffensector en dalende inkomsten uit de overige sectoren van de economie. Genoemd naar de effecten op de Nederlandse economie, die in de jaren zestig en zeventig dreef op hoge inkomsten uit aardgas, terwijl de eigen dienstensector en de maakindustrie in het verdomhoekje raakten. De prijs die daarvoor werd betaald, was een torenhoge werkloosheid in de jaren tachtig. Wat breder getrokken, staat het fenomeen ook wel bekend als de resource curse (de vloek van grondstoffen).

De resource curse in de Surinaamse context

Vertaald naar de Surinaamse situatie, zorgt een relatief klein aantal goed geschoolde mensen (vroeger Suralco, nu Staatsolie en de goud multinationals) voor relatief hoge overheidsinkomsten. Inkomsten die elke zittende regering vervolgens gebruikt om aan de macht te blijven via populistische maatregelen zoals gesubsidieerd drinkwater, gas en elektriciteit, het scheppen van werkgelegenheid via het gigantische, inefficiënte ambtenarenapparaat en via dure infrastructurele prestigeprojecten. Prestigeprojecten die tot overmaat van ramp niet transparant worden aanbesteed.

Internationaal onderzoek wijst dan ook uit dat in een samenleving waar de overheid veel ‘makkelijk’ geld binnenkrijgt uit grondstoffen, vaker meer politieke corruptie heerst dan in een samenleving waar transparantie, efficiëntie, een werkende rechtsstaat, innovatie en een bloeiend bedrijfsleven randvoorwaarden zijn voor overheidsinkomsten.

Wie in Suriname heeft gewoond, kan het niet ontlopen: veel wordt onderling ‘geregeld’. Wie te weinig mensen ‘kent’, is de klos. Procedures en bestuur zijn totaal niet transparant, er heerst geen accountability , ofwel een cultuur van verantwoording afleggen. Wanneer ergens in de samenleving een geschil ontstaat dat niet meer onderling is op te lossen, roept er vroeg of laat altijd iemand om ingrijpen van ‘de president’. Een beter bewijs van een onvolwassen rechtsstaat, gebrek aan transparante procedures en goed bestuur, bestaat er niet.

Velen zijn in deze situatie rijk geworden, velen zijn bezig rijk te worden en een heel groot deel hoopt er alsnog rijk van te worden. Vrijwel iedere Surinamer heeft zich al aan het geven of vragen van gunsten schuldig aan gemaakt, al dan niet uit noodzaak. Het is als het ware onderdeel van de cultuur geworden, net zoals in veel Zuid-Amerikaanse landen.

Aan de horizon vormt zich een perfect storm

De kleinschalige goudindustrie creëert weliswaar meer werkgelegenheid dan de grootschalige aardolie- en goudindustrie, maar het betreft vooral ongeschoolde arbeid onder gevaarlijke omstandigheden. Met blijvende schade aan milieu en de totale volksgezondheid. Wanneer de delfstoffen economisch niet meer winbaar zijn omdat ze opraken ( de olievoorraden), of de prijs daalt (zie de huidige trend in de goudprijs), krijgt uiteindelijk iedereen hiervan de rekening gepresenteerd.

Voeg daar de jonge, groeiende bevolking aan toe, de groeiende kloof tussen heel arm en rijk,  slecht onderwijs en de weinige werkgelegenheid buiten de overheid, en er liggen randvoorwaarden voor het ontstaan van een ware perfect storm van harde criminaliteit. Ongeschoolde mensen uit harde milieus die gewend zijn relatief veel geld te verdienen onder gevaarlijke omstandigheden, soms lijkend op Wild West-situaties. Inbraak en roof zijn dan niet veel moeilijker of gevaarlijker dan werken op de goudvelden. Bovendien kan de overheid mede door een daling van delfstoffeninkomsten deze storm niet meer opvangen met werkverschaffing binnen de ambtenarij. Ook het opzetten van een Sovereign Wealth Fund, ofwel een spaarpot om fluctuaties in delfstoffenopbrengsten op te vangen, zal in de Surinaamse situatie waarschijnlijk niet werken. Naar goed gebruik is het geld al uitgegeven voordat het de spaarpot kan bereiken. Getuige het structurele begrotingstekort van de overheid.

Eindpunt: Condomínio fechado en barrio privado

Het verbeteren van de sociaal-economische omstandigheden voor alle burgers door het scheppen van ‘echte’ werkgelegenheid  loopt de afgelopen decennia continu stuk op de gevolgen van een delfstoffeneconomie en de maatschappelijk-politieke realiteit die ermee samenhangt.

Echter, in tegenstelling tot veel Zuid-Amerikaanse landen, heeft de Surinamer de eigen woonsituatie nog niet aan zijn eigen bestuurlijke, culturele en economische realiteit aangepast. En geef hen ongelijk. Het is toch veel prettiger en goedkoper om niet in een gated community te gaan wonen?

Voltrekt zich voordat het zover komt alsnog een wonder? Kijkt men zichzelf op een dag toch recht in de spiegel aan? Komt men op een dag achter de hoge muren en alarmsystemen vandaan en wijst men niet meer beschuldigend naar alleen de politie en politici? Realiseert men zich op een dag toch dat een welvarender land met minder woninginbraak toch echt bij jezelf begint? En niet via populisme van de overheid? Dat goed bestuur niet vanzelf komt, maar transparantie, accountability en actieve controle van je overheid vereist? Door de burgers zelf?

Misschien wel, maar het zal niet vanzelf gaan. De gated community is immers het logisch eindpunt van een makkelijk pad dat een samenleving al decennia lang bewandelt, een samenleving gevangen in de vloek van makkelijk geld uit eigen bodemschatten. De ultieme vorm van de situationele aanpak van woninginbraak.

Wie vooruitziet en genoeg geld heeft, zal daarom de naderende storm onderkennen en beginnen te bouwen aan de Surinaamse variant van de Braziliaanse condomínio fechado, de Argentijnse barrio privado, Mexicaanse barrio cerrado of de Zuid-Afrikaanse security village. De meerderheid van de samenleving, die het zich niet kan permitteren, zal de storm moeten doorstaan buiten de veilige muren en zich moeten aanpassen aan een realiteit van permanente, verergerende onveiligheid. De hete adem en prikkende baardharen van de jaguars van de hermandad ten spijt.

Wellicht dat er bij het bereiken van het eindpunt toch sprake zal zijn van een nieuw begin, van een nieuw besef. Maar het is zoals altijd jammer dat het eerst zover moet komen.

 

 

 

Post a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Los het sommetje op Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Top